Türkiye Artemis Mutabakatı’nın 71’inci imzacısı oldu, AYAP-1 için 2027 hedefi açıklandı

Türkiye, Artemis Mutabakatı’nı Washington’da imzalayan 71’inci ülke oldu; yerli hibrit itki sistemli AYAP-1 görevinin 2027’de başlaması planlanıyor.

Türkiye, Ay ve diğer gök cisimlerine yönelik sivil uzay faaliyetlerinde barışçıl, şeffaf ve sürdürülebilir iş birliğini destekleyen Artemis Mutabakatı’nı imzaladı. Washington’daki NASA Genel Merkezi’nde 31 Ağustos 2026’da düzenlenen törenle Türkiye, mutabakata katılan 71’inci ülke oldu. İmzayı Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır attı Türkiye adına belgeyi Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır imzaladı. Törende NASA Başkanı Jared Isaacman, ABD Dışişleri Bakanlığının uzay ve çevre alanından sorumlu yetkilileri ile Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç da hazır bulundu. NASA, katılımın barışçıl ve şeffaf uzay araştırmalarında uluslararası koordinasyonu güçlendireceğini açıkladı. Artemis Mutabakatı, bağlayıcı bir uluslararası antlaşma yerine sivil uzay faaliyetlerinde uygulanması öngörülen ortak ilkeler çerçevesi oluşturuyor. Belge; çalışmaların barışçıl amaçlarla yürütülmesi, görevlerin şeffaf biçimde duyurulması, acil durumda yardım sağlanması ve bilimsel verilerin paylaşılması gibi başlıkları içeriyor. Güvenlik ve sürdürülebilirlik ilkeleri öne çıkıyor Mutabakatın diğer temel ilkeleri arasında uzay faaliyetlerinin birbirine zarar vermemesinin sağlanması, kayıt ve koordinasyon süreçlerinin geliştirilmesi, yörünge enkazının azaltılması ve tarihsel öneme sahip alanların korunması yer alıyor. İmzacı ülkeler, Ay, Mars ve ötesindeki sivil araştırmalarda bu ilkeleri dikkate almayı taahhüt ediyor. Türkiye’nin katılımı, ülkenin Ay Araştırma Programı ile uluslararası sivil uzay çalışmaları arasında yeni iş birliği imkânları oluşturabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak mutabakat üyeliği belirli bir göreve otomatik ortaklık sağlamıyor; yapılacak bilimsel ve teknik çalışmaların ayrıca projelendirilmesi ve taraflar arasında kararlaştırılması gerekiyor. AYAP-1 görevi için 2027 takvimi korunuyor Türkiye’nin ilk Ay görevi AYAP-1 kapsamında geliştirilen uzay aracının 2027’nin ilk aylarında fırlatılması planlanıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından açıklanan takvime göre araçta yerli olarak geliştirilen hibrit itki sistemi kullanılacak. Görev, Türkiye’nin derin uzayda haberleşme, yönelim kontrolü, uçuş bilgisayarı ve itki teknolojilerindeki kabiliyetlerini sınamayı amaçlıyor. 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda, AYAP-1 uzay aracının mühendislik tasarım ve analiz çalışmalarının tamamlandığı; haberleşme, uydu yönetimi, güç ve yönelim kontrolü ekipmanlarının üretim ve testlerinin sürdüğü belirtiliyor. Fırlatma sözleşmesinin imzalandığı ve uzay aracının 2027’de gönderilmesinin hedeflendiği kaydediliyor. Türkiye’nin önceki uzay görevleri hatırlatıldı NASA’nın duyurusunda, Alper Gezeravcı’nın 2024’te Axiom Mission 3 kapsamında Uluslararası Uzay İstasyonu’nda bilimsel deneyler gerçekleştirdiği ve Tuva Cihangir Atasever’in aynı yıl yörünge altı araştırma uçuşuna katıldığı hatırlatıldı. Bu görevlerin Türkiye’nin insanlı uzay uçuşlarındaki ilk deneyimlerini oluşturduğu belirtildi. Türkiye ayrıca 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek 77’nci Uluslararası Uzay Kongresi’ne ev sahipliği yapacak. Mutabakata taraf çok sayıda ülkenin de katılmasının beklendiği kongrede uzay araştırmaları, bilimsel iş birlikleri ve sektörün geleceğine ilişkin oturumlar düzenlenecek. Uygulama aşaması teknik sonuçlarla izlenecek Artemis Mutabakatı’na katılımın somut etkisi, Türkiye’nin ortak araştırma projelerine erişimi, bilimsel veri paylaşımı ve görev koordinasyonunda üstleneceği rollerle ölçülecek. AYAP-1’in geliştirme ve test takvimi ise ilk Ay görevinin planlanan tarihte başlayabilmesi açısından belirleyici olacak. Fırlatma tarihi, görev profili ve teknik hazırlıklara ilişkin güncellemelerin Türkiye Uzay Ajansı ile ilgili kurumların resmî açıklamalarından izlenmesi gerekiyor. Projenin başarıyla tamamlanması, Türkiye’nin kendi geliştirdiği uzay aracı alt sistemlerini derin uzay koşullarında sınaması bakımından yeni bir aşama oluşturacak.