Çayönü Tepesi’nde 9 bin yıllık madencilik işliği bulundu

Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi kazılarında MÖ 6900-6800’e tarihlenen işlik ile malakit ve bakır nesneler gün yüzüne çıkarıldı.

Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi’nde sürdürülen arkeolojik kazılarda, MÖ 6900-6800 yıllarına tarihlenen yaklaşık 5 metrekarelik bir madencilik işliği ortaya çıkarıldı. Yapının çevresinde en az altı dikme deliği, merkezinde taş döşemeli çalışma alanı tespit edildi. İşlik ve yakın çevresinde ham, yarı işlenmiş ve işlenmiş malakit parçalarıyla bakır nesneler bulundu. Üretim alanı bütüncül biçimde belgelendi Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle yürütülen 2026 kazı sezonuna Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlık ediyor. Ekip, yaklaşık 50 yıl aradan sonra yerleşmenin batı kesiminde yeniden çalışmaya başladı. Yeni işlik, konut dokusuyla kamusal alanlar arasındaki üretim faaliyetlerinin anlaşılması açısından önemli bir veri sunuyor. Keşfin arkeolojik değeri yalnızca bulunan nesnelerin yaşından kaynaklanmıyor. Çalışma alanının mimari sınırlarının belirlenebilmesi ve ham maddeden bitmiş ürüne uzanan farklı üretim aşamalarına ait parçaların aynı bağlamda ele geçmesi, işliğin nasıl kullanıldığının birlikte değerlendirilmesine imkân sağlıyor. Malakit ve bakır parçaları aynı alanda Kazıda işliğin merkezinde 18 malakit ve bakır örneği tespit edildi. Yakın çevrede bulunan parçalarla birlikte toplam sayının yaklaşık 42’ye ulaştığı bildirildi. Buluntular arasında ham ve yarı işlenmiş malakitler, işlenmiş örnekler, bakır boncuklar ve farklı biçimlerde bakır nesneler bulunuyor. Malakit, bakır içeren yeşil renkli bir mineral olarak erken dönem topluluklarının kullandığı ham maddeler arasında yer alıyor. Parçaların yüzey izleri, biçimleri ve işlik içindeki dağılımı üzerinde yapılacak arkeometrik incelemeler, burada uygulanan işleme yöntemleri ile üretimin ölçeği hakkında daha ayrıntılı sonuçlar verecek. Madencilik geleneği yaklaşık iki bin yıl sürdü Çayönü’nde MÖ 9100’lerden itibaren malakit ve doğal bakırın kullanıldığına ilişkin bulgular daha önceki kazılardan biliniyordu. MÖ 6900-6800 dönemine tarihlenen yeni işlik, bu üretim geleneğinin yerleşmede yaklaşık iki bin yıl boyunca devam ettiğine yönelik somut kanıtları güçlendiriyor. Araştırmacılar, üretimin belirli bir çalışma alanında yürütülmesini uzmanlaşmanın işareti olarak değerlendiriyor. Bununla birlikte işliğin kesin işleyişi, ürünlerin kimler tarafından kullanıldığı ve üretimin yerel ihtiyaçları mı yoksa bölgesel değişimi mi karşıladığı, devam eden bilimsel analizlerin ardından netleşecek. Çayönü Neolitik yaşamın önemli merkezlerinden Ergani Ovası’nda Dicle Havzası içinde bulunan Çayönü Tepesi, yerleşik yaşam, mimari, tarım ve erken üretim faaliyetlerinin izlenebildiği önemli Neolitik merkezlerden biri kabul ediliyor. Alan 1963’teki yüzey araştırmalarıyla bilim dünyasına tanıtıldı; 1964’te başlayan kazılara 1991’de ara verildi ve çalışmalar 2015’te yeniden başlatıldı. Yeni işlikteki buluntuların tarihlendirme, malzeme analizi ve kullanım izlerine yönelik incelemeleri sürecek. Sonuçların, yalnızca Çayönü’nün değil Yakın Doğu’daki erken madencilik uygulamalarının gelişimini anlamaya da katkı sağlaması bekleniyor. Kazı alanının korunması ve buluntuların laboratuvar ortamında belgelenmesi, bilimsel değerlendirme tamamlanana kadar çalışmaların temel aşamalarını oluşturacak. Bulguların sergilenmesine ilişkin kararlar ise koruma ve inceleme süreçlerinden sonra verilecek.